جامع ترین آیه قرآن دربخش حسنات اخلاقی

اصول فضایل اخلاقی بر طبق اصول قوای انسانی در سه بخش خلاصه می شود:

۰۱عفت:همه مراحل نفسی چون مهرورزی،فروتنی،خشوع،نیکوکاری،گذشت و ...مندرج در عفت است که آیه شریفه《خُذالعفو》به این حقیقت اشاره دارد.

۰۲عقل: عنوان فضایل عقلی حکمت است،و آن عبارت است از آگاهی و بصیرت از قواعد زندگی سالم و دانستن واقعیات حیات و علم به حقوق فرد و جامعه و توجه به روابط انسانی متقابل است،که در قسمت دوم آیه《وَاًمُربِالعُرف》به این حقایق نظر دارد.

۳.غضب:تسلط بر نفس در برابر قوه غضبیه و حاکمیت بر حالت خشم برای سالم ماندن دیگران از حملات این دیو درونی که نامش شجاعت است مندرج در《اعرِض عَن الجاهِلین》است.به همین خاطر می گویند این آیه جامع ترین آیه قرآن در بخش حسنات اخلاقی است(آیه۱۹۹سوره اعراف).بنابراین اگر فرد و خانواده و جامعه بر اساس واقعیات این آیه عمل کند از شر دنیا و آخرت در امان خواهد ماند.

سه حقیقت اخلاقی

قرآن مجید که در مدت بیست و سه سال به تدریج به پیامبر اسلام نازل شد از ابتدای نزول تا پایان نزول،همه مردم و بویژه پیامبر بزرگوار را به اجرای حسنات اخلاقی دعوت کرد.قرآن در ضمن توصیه هایش به پیامبر اسلام(ص)او را به سه حقیقت اخلاقی فرمان داد:《خُذِالعَفوَ وَاًمُر بِالعُرفِ وَاًعرِض عَنِ الجاهِلِینّ》عفو و گذشت را فرا گیر و به همه کارهای نیک و پسندیده فرمان ده و از نادانان رخ برتاب.(سوره اعراف،آیه۱۹۹).پیامبر اسلام این توصیه را در تمام طول زندگیش به کار گرفت،از بی ادبی مردمان گذشت کرد و بدی های آنان را به شخص خودش عفو فرمود و در هیچ شرایطی مدارا را از دست نداد و از احدی نسبت به خود انتقام نگرفت.خذالعفو:عفو و گذشت اخلاق نیک و پسندیده خداست و بر بندگان است که برای راحتی خود و راحتی دیگران این خلق پسندیده را از مولای خود،پرورگار مهربان فرا گیرند و در هرموقعیتی به کار بندند.واًمُر بالعرف:سپس به پیامبر توصیه می کند:مردم را به همه کارهای نیک و پسندیده و آنچه را عقل سالم و خرد ناب،شایسته می داند فرمان ده.واًعرض عن الجاهلین:در مرحله بعد می گوید: از نادانان روی بگردان و با آنان وارد ستیز و مجادله مشو.نادانان به خاطر سفاهت وپستی و کم ظرفیتی،هنگامی که با بزرگان و اهل شخصیت و دعوت کنندگان به حق روبرو می شوند،سخن زشت می گویند،تهمت می زنند و سنگ اندازی در راه خدا می کنند؛قرآن به پیامبر می فرماید در برخورد با اینان هم چون خود آنان وارد مبارزه با آنان مشو،بلکه بردباری و حوصله به خرج ده و شکیبایی پیشه کن و سخن و کارشان را نادیده بگیر و با متانت و وقار از آنان اعراض کن که این گونه رفتار و منش هم در حفظ شخصیت تو موثر است و هم زمینه ای برای فرو نشاندن آتش خشم و حسد و تعصب نادانان و بیدار ساختن آنان است.

آزادی و اسارت،تحقیر و محبت

انبیا با دل انسان گفتگو می کنند و به دل فرمان می دهند اما دشمنان انبیاء،با نفس انسان طرف می شوند.نفس انسان لهجه و زبانی دارد و قلب لهجه و زبان دیگری.لهجه قلب،آزادی است و لهجه نفس،اسارت است.گوش دل،آشنا با زبان دل است و گوش نفس،آشنا با زبان نفس.نفس در فکر آقایی کردن است.اگر فرمانی به کسی بدهد،می‌خواهد بر او سوار شود اگر نصیحت کند،می‌خواهد خودش را نشان بدهد و از خلال نصیحت آقایی بفروشد،اما قلب،برای احیاء و آزاد کردن خود وانسان ها کار می کند.گاهی قلب می خواهد نفس را بردارد تا بتواند با قلبی که زیر آن نفس دارد خفه می شود،حرف بزند.آدم نفسانی وقتی میخواهد کسی را تحت فرمان در بیاورد،اول شخصیت او را خرد میکند و بعد،نصیحت می کند اما یک آدم روحانی اول احترام می‌گذارد و محبت می ورزد و بعد حرف میزند.چیزی را که میخواهیم شکل بدهیم اول باید نرمش کنیم تا بتوانیم در قالب بگنجانیم.نفس وقتی که می‌خواهد نصیحت کند،در کوره تحقیر و اهانت،انسان زیر دست خود را نرم می کند، بعد او را در قالب نصیحت می ریزد تا او را در آن جا بدهد،اما عقل وقتی میخواهد نصیحت کند،در گرمای محبت و احترام،طرف را نرم می کند و بعد به او خط میدهد و نصیحت میکند.اسلام،زندگیِ همراه با صفا و محبت را میخواهد.نظام حکومتی اسلام بر مبنای محبت و اتصال به مردم است.محبت هدیه ای الهی است که با مال و مقام و زیبایی بدست نمی آید.

دلی کزمحبت نشانی ندارد/بود خار و سنگی که جانی ندارد

دل مهرورزان بود خانه حق/جز این کعبه،یزدان مکانی ندارد"فیض کاشانی".

پاداش نیکی به سادات

رسول خدا(ص)فرمود:در قیامت برای چهار گروه شفاعت می کنم:۰۱اکرام کننده به ذریه ام پس از من؛۰۲برآورنده نیازهایشان؛۰۳آنکه برای اصلاح امور شان به هنگام اضطرار آنان بکوشد؛۰۴کسی که آن را با دل و زبانش دوست بدارد.(عیون اخبارالرضا،ج۱،ص۲۵۴)همچنین فرمود:عیادت از بنی هاشم فریضه و زیارت آنان سنت است(بحارالانوار،ج۹۳،ص۲۳۴).امام رضا(ع)نیز فرمود:نگریستن به فرزندان ما عبادت است.راوی پرسید:نگاه به امامانی که از نسل شمایند یا نگاه به نسل پیامبر(ص)؟آن حضرت فرمود:بلکه نگاه به همه فرزندان پیامبر عبادت است تا وقتی که از روش او جدا نشده و خود را به گناهان نیالوده باشند.(عیون اخبارالرضا،ج۲،ص۵۱).رسول خدا(ص)فرمود:هرکس برای فردی از فرزندانم کار نیکی انجام دهد و او پاداش وی را ندهد من نیکی او را پاداش میدهم‌.الأمالی طوسی،ص۳۵۵).آزار رساندن به خاندان پیامبر(ص)نیز کیفر دارد؛امام صادق سلام الله علیه از نیاکان خود از رسول خدا چنین روایت کرده که هر گاه در مقام محمود قرار گرفتم گناهکاران امتم را شفاعت می کنم و خدا شفاعتم را درباره آنان می پذیرد و به خدا سوگند درباره آزار دهنده نوادگانم شفاعت نمی کنم.(الامالی،صدوق،ص۲۹۴).

تصویرها سخن می گویند

یک روز زمستانی در ساحل استان بوشهر

ادامه نوشته

پنهان ترین جای سکونت شیطان کجاست

امام صادق(ع)می فرماید:پنهان ترین جای سکونت شیطان برای چیره شدن بر آدمیزاد زیر ناخن هاست"ان استر و اخفی ما یسلط الشیطان من ابی آدم ان صار ان یسکن تحت الاظافیر"(الکافی،ج۶،ص۴۹۰).همچنین امام باقر(ع)می فرماید:ناخن ها را کوتاه کنید چرا که استراحتگاه شیطان است و فراموشی از آن ناشی می شود"انما قصت الاظفار لانها مقیل الشیطان و منه یکون النسیان"(مکارم الاخلاق،ص۶۶).